فصل أول پيدايش قراآت وتطور آنها مقدمه : قراآت قرآني ادوار مختلفي را ضمن مراحلى گوناگون پشت سر نهاد كه پاره أي از اين ادوار در پاره أي ديگر نفوذ كرد تا سرانجام به صورت علمي مستقل ويكى از عرصه هاي گسترده ء تحقيقات نحوى ولغوى درآمد . - اين ادوار تاريخي در آغاز پيدايش خود به صورت تعليم آيات وسور قرآني چهره گشود ، ومردم ، قرآن كريم را در اين دوره صرفا براي فراگرفتن آن ، قرائت مى كردند . - آنگاه به مرحله ء تلاوت قرآن كريم تطور يافت ، وقرآن ، به جهت دستيابى به ثواب تلاوت ، قرائت مى شد . سپس به مرحله ء حفظ تمام ويا قسمتي از قرآن كريم رسيد . - واز آن پس به مرحله ء روايت - كه قرائت را به رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) مسند مى ساخت تطور يافت . - بعدا به صورت زمينه أي براي تخصص درآمد كه اساتيد ويا شاگردان براي كسب مهارت درآن ، همه ء فرصتهاى خود را بويژه در اختيار آن مى نهادند . - وسرانجام به صورت فن ودانشى تعالى يافت كه داراى ضوابط وأصول ، وبرخوردار از آثار ومؤلفات وفرآورده هايى از تحقيقات ارزنده گشت ، وبا قامتى رسا در رده ء ديگر علوم اسلامي جلوه گر شد . مرحله ء أول مرحله ء نخست كه بايد آنرا به مثابه ء نقطه ء آغازين قرائت قرآني شمرد - با تعليم قرآن به نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) از سوى جبرائيل ( عليه السلام ) تحقق يافت . اگر ما آيات نخستين قرآن را از نظر تاريخ نزول ، عبارت از پنج آية ء أول سوره ء علق بدانيم نقطه ء آغاز اين مرحله عبارت از همان تعليم قرآن به رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) به وسيله ء جبرائيل ( عليه السلام ) خواهد بود ، چنانكه أكثر مفسران بزرگ ابن حقيقت را پذيرفته اند وبدان تصريح كرده اند ، چرا كه آشكارا يادآور شده اند : جبرائيل ( عليه السلام ) آنحضرت را با جمله ء ( اقرأ ) مورد خطاب قرار داد . - در مقدمه ء كتاب المباني آمده است : ( بر طبق اخبار واحاديثي كه معروف است ، نخستين آياتي كه بر نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) نازل شد سوره ء 96 قران موجود مى باشد ) ( 1 ) . جبرائيل پنج آية ء [ نخست ] اين سوره

--> 1 . مقدمتان في علوم القرآن ، ص 46 .